اهداف سفر رئیس دستگاه اطلاعات ترکیه به افغانستان و پاکستان چه بود؟
- 03 مهر 1405 – 13:50
- اخبار بین الملل
- اخبار ترکیه و اوراسیا
تحلیلگران معتقدند ترکیه هنوز نتوانسته ظرفیت روابط خود در افغانستان و پاکستان را به قدرت واقعی تبدیل کند.
بین الملل
به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، سفرهای منطقهای رئیس سرویس اطلاعاتی میت در دو هفته اخیر، بخش مهمی از اهداف سیاست خارجی ترکیه را به نمایش میگذارد.
رسانههای ترکیه میگویند: ابراهیم کالین رئیس میت، پس از رایزنی طولانی با قطریها، ابتدا به افغانستان و سپس به پاکستان سفر کرده است. دو کشوری که از نظر کارشناسان مطالعات استراتژی، به عنوان مزیتهای مهمی برای سیاست خارجی ترکیه شناخته میشوند. اما در عین حال، هر دو آنها کشورهایی هستند که کارشناسان سیاسی – اقتصادی و امنیتی ترکیه، هنوز هم نتوانستهاند «ظرفیت» و پتانسیل را به «قدرت واقعی» و دستاوردهای عینی تبدیل کنند.
ابراهیم کالین که حالا در عکسهای جدیدش با تیپ و قیافه متفاوت و محاسن کامل دیده میشود، از چهرههای مورد اعتماد رجب طیب اردوغان است.
گفته میشود، پس از استعفای احمد داود اوغلو از رهبری حزب عدالت و توسعه و پست نخست وزیری، کالین به درخواست اردوغان به سکاندار اصلی سیاست خارجی ترکیه تبدیل شده است.
کالین در سفر به دو شهر مهم افغانستان یعنی قندهار و کابل، با عبدالحق واثق رئیس اداره کل اطلاعات افغانستان (GDI) و ملا شیرین آخوند والی قندهار دیدار کرد. سپس به دیدار ملا عبدالغنی برادر معاون نخست وزیر در امور اقتصادی، مولوی محمد یعقوب مجاهد وزیر دفاع و سراج الدین حقانی وزیر کشور رفته و مشخص نیست که آیا با هیبتالله آخوندزاده رهبر ارشد جنبش طالبان نیز دیدار کرده یا خیر.
موضوع اصلی جلسات، گامهایی بود که میتوان برای ارتقای همکاری بین ترکیه و افغانستان در زمینههای امنیتی و اطلاعاتی به سطح بالاتری برداشت. طرفین همچنین روند کلی روابط دوجانبه را ارزیابی کردند.
سایر موارد دستور کار به شرح زیر ذکر شده است: تحولات منطقهای و جهانی و در درجه اول حملات مشترک آمریکا و رژیم اسرائیل به ایران، مبارزه با تروریسم، مبارزه با قاچاق انسان و همچنین مبارزه مشترک با قاچاق مواد مخدر.
نکته جالب درباره سفر کالین، این است که در همان اثنای ورود طالبان به افغانستان، ترکیه خواهان آن بود که کنترل امنیتی فرودگاه کابل را در اختیار بگیرد و نیروهایش را از افغانستان بیرون نبرد. اما طالبان این پیشنهاد را رد کرد.
ولی حالا گزارش شده که در جریان سفر کالین، باز هم پیشنهاد ارائه همکاریهای تسلیحاتی و تجهیزاتی به طالبان مطرح شده است. ترکیه رسماً طالبان را که در اوت 2021 حکومت را به دست گرفتند، به رسمیت نشناخته است. با این حال، ارتباط خود را با افغانستان قطع نکرده و یکی از معدود کشورهایی است که سفارت خود را در کابل تعطیل نکرده است.
درخواست پاکستان از ترکیه
برخی از رسانههای نزدیک به آکپارتی در آنکارا و استانبول، از این موضوع خبر دادهاند که سفر کالین به افغانستان، بر اساس درخواست رسمی مقامات پاکستانی بوده و رئیس سرویس اطلاعاتی میت، این سفر را با مشورت و مشارکت قطریها انجام داده تا به تنش بین دولت پاکستان و حکومت طالبان، خاتمه داده شود.
محمد افضلی دیپلمات پیشین افغانستان اعلام کرده که ترکیه و قطر از جمله کشورهایی هستند که میتوانند در مسائل امنیتی بر افغانستان تأثیر بگذارند.
در سفر ابراهیم کالین و حمد بن حمیس الکوبیسی معاون دبیرکل شورای امنیت ملی قطر به کابل، مشکلات موجود در روابط پاکستان و طالبان مورد بررسی قرار گرفت. با این حال، در بیانیههای رسمی اداره امارات اسلامی به این موضوع اشاره نشد و اعلام کردند که تمام مذاکرات بر امنیت، دفاع، روابط دوجانبه و ثبات منطقهای متمرکز بوده است.
کالین در اسلام آباد با عاصم منیر فرمانده نیروی زمینی پاکستان، عاصم مالک رئیس اطلاعات و شهباز شریف نخست وزیر پاکستان دیدار کرد. در این دیدارها علاوه بر روابط ترکیه و پاکستان، امنیت منطقهای، تحولات خاورمیانه و کاهش تنشهای پاکستان و افغانستان از طریق گفتوگو مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
در جریان این گفتگوها، طرف ترکیهای اعلام کرد که مانند گذشته به کمک خود برای حل تنش میان پاکستان و افغانستان از طریق گفتگو ادامه خواهد داد.
این تماسها منجر به ارزیابیهایی شد که آنکارا و دوحه ممکن است به دنبال ایجاد مجدد کانال دیپلماتیک در مناقشه امنیتی بین پاکستان و کابل با استفاده از روابط خود با طالبان باشند. با این حال، هنوز هیچ بیانیه رسمی در مورد محدوده مکانیزم میانجیگری احتمالی ارائه نشده است.
در جریان دیدارهای رئیس سرویس اطلاعاتی میت در اسلام آباد، تنشها و تحولات اخیر بین یمن و عربستان و همچنین خطراتی که برای ثبات منطقه ایجاد میکند نیز از جمله موضوعات مورد بحث بود.
در این گفتگوها بر اهمیت توافقنامه دفاعی مشترک مکه تاکید شد و مقامات همچنین به نقش ترکیه و پاکستان در کاهش تنشها و باز نگه داشتن کانالهای دیپلماتیک اشاره کردند.
ترکیه تاکید کرد که به تلاش خود برای کمک به حل تنش بین افغانستان و پاکستان از طریق گفتگو ادامه خواهد داد، همانطور که در گذشته انجام داده است. دو طرف همچنین توافق کردند که همکاریهای سطح بالای موجود خود را در زمینههای امنیتی و اطلاعاتی بیشتر تقویت کنند.
احمد اردی اُزترک از تحلیلگران ترکیه میگوید: «سفر کالین به افغانستان و پاکستان نشان داد، آنکارا دیگر صرفاً یک میانجی نیست که در هنگام بروز بحران، طرفین را به میز مذاکره بکشاند. حالا ترکیه به عنوان بازیگری عمل میکند که به دنبال اتصال سازوکارهای امنیتی مختلف در خاورمیانه، خلیج فارس، آسیای جنوبی و آسیای مرکزی است. با این حال، هنگام ارزیابی نقش منطقهای ترکیه، لازم است تمایز مهمی بین تحرک دیپلماتیک و قدرت سیاسی قائل شویم.
دسترسی آنکارا در حال گسترش است، تعداد بازیگرانی که میتواند با آنها صحبت کند در حال افزایش است و سیالیت آن بین حوزههای امنیتی مختلف به طور پیوسته در حال تقویت است. با این حال، هنوز نمیتوان گفت که این دسترسی به همان سطح از ظرفیت برای تحریم و اعمال تبدیل شده است. سفرهای اخیر کالین به افغانستان و پاکستان نمونه خوبی است که قدرت جدید ترکیه را نشان میدهد و در دیگر سو، چالشها و محدودیتهای ترکیه را».
روابط ترکیه و پاکستان در چند سال گذشته عمیقتر شده و در جریان سفر اردوغان به پاکستان در 12 و 13 فوریه 2025، دو کشور بیانیه مشترکی با عنوان «تعمیق، تنوعبخشی و نهادینه سازی مشارکت استراتژیک» تصویب کردند و 24 توافقنامه همکاری جدید در زمینههای دفاعی، انرژی، تجارت، فناوری و سایر زمینهها امضا شد.
طبق دادههای فعلی سفارت ترکیه در اسلامآباد، تعداد اسناد امضا شده بین دو کشور در چارچوب شورای عالی همکاری استراتژیک به 100 سند رسیده است. آخرین حلقه این شبکه، توافقنامه دفاع مشترک مکه است که بین ترکیه، پاکستان و عربستان سعودی امضا شد.
کمیته استراتژیک سیاسی و دفاعی که تحت این توافقنامه تأسیس شد، وزرای امور خارجه و دفاع و روسای ستاد کل را برای اولین بار در 31 آگوست 2026 در استانبول گردهم آورد.
طرفین در مورد تقویت بازدارندگی مشترک، همکاری در صنعت دفاعی، توسعه فناوری مشترک و افزایش ظرفیت تولید توافق کردند. همچنین تصمیم گرفته شد که دبیرخانهای در عربستان سعودی به ریاست یک دبیرکل پاکستانی تأسیس شود.
بنابراین، رابطه ترکیه با پاکستان در حال تبدیل شدن به بخشی از یک چارچوب وسیعتر است که از بحران امنیتی در مرز افغانستان تا امنیت خلیج فارس امتداد دارد.
قطر نیز از این قاعده مستثنی نیست. روابط دفاعی ترکیه و قطر به طور فزایندهای در حال تبدیل شدن به یک شخصیت نهادی است که از رزمایشها و آموزشهای مشترک گرفته تا لجستیک و صنعت دفاعی را شامل میشود.
همه اینها نشان میدهد که ترکیه به طور فزایندهای در حال تبدیل شدن به یک قدرت پیوند دهنده امنیتی است. آنکارا میتواند ناتو را به خلیج فارس، خلیج فارس را به پاکستان، پاکستان را به افغانستان و مناطق امنیتی مختلف در آسیای مرکزی و خاورمیانه متصل کند.
همچنین میتواند ظرفیت میانجیگری خود را با بازیگرانی مانند قطر گسترش دهد.
با این حال، به باور اُزترک «ایجاد ارتباط گسترده، باز هم به معنی به دست آوردن نتایج عینی جدید و دستاوردهای ملموس نیست. سفرهای کالین به افغانستان و پاکستان دقیقاً این را نشان میدهد. ترکیه میتواند با طرفها صحبت کند، فضای دیپلماتیک را باز کند و سعی کند بحرانها از کنترل خارج نشوند. اما تغییر اولویتهای اساسی امنیتی طرفین برای این تماسها بسیار دشوارتر است.
علاوه بر این، با افزایش تعداد مناطق امنیتی که ترکیه سعی در اتصال آنها دارد، هزینهها نیز افزایش مییابد. جنگ با ایران و تنشهای اطراف تنگه هرمز نمونههای بارزی از این امر هستند. آنکارا از یک سو باید با نگرانیهای امنیتی کشورهای خلیج فارس مقابله کند، از سوی دیگر، باید روابط خود را با ایران حفظ کند، تأثیر اختلالات جریان انرژی بر اقتصاد خود را محدود کند و فضای دیپلماتیک خود را در بحرانهایی از یمن گرفته تا افغانستان حفظ کند.
بنابراین، قدرت اتصال ترکیه دارای یک محدودیت ظرفیت طبیعی است. ترکیه قصد دارد همزمان یک میانجی، تأمینکننده امنیت، یک شریک دفاعی و یک ضامن امنیت انرژی باشد.
این چالش واقعی است. اینجاست که نکته اصلی آشکار شده توسط تماسهای اخیر کالین آشکار میشود. دسترسی ترکیه در حال گسترش است، اما منابع نظامی، اقتصادی و دیپلماتیک آن نامحدود نیست. بنابراین، مسئله این نیست که به تنهایی بر هر بحرانی غلبه کنیم، بلکه این است که به درستی تعیین کنیم در کدام حوزهها میتواند مؤثر باشد و کجا باید تقسیم بار با سایر بازیگران انجام شود».
در پایان باید گفت: ترکیه در تلاش است تا در حوزه سیاسی – امنیتی و تجاری، از ظرفیت و امکانات پاکستان و افغانستان، بهره بیشتری به دست بیاورد. ولی این تلاش گسترده، هنوز هم محدود به سطوح گفتگوی سیاسی و امنیتی باقی مانده است.
انتهای پیام/